هاوار و ڕێکخستنی نووسینی لاتینیی کوردی

گۆڤارێک لە دیمەشق

گۆڤاری «هاوار» لە ١٩٣٢دا لە دیمەشق بە دەست جەلادەت عەلی بەدرخان بڵاو کرایەوە. دیمەشق لە دەرەوەی ناوچەی شارە کوردییەکانی تۆماری Time.krd ـە، بەڵام کاری گۆڤارەکە لە قامیشلۆ، ئاموودا، باکوور و دیاسپۆرادا خوێنەر و نووسەری پەیدا کرد.

بڵاوکراوەیەکی دەوری وەک هاوار تەنها کۆمەڵە دەقێک نەبوو. ڕێنووس، هەڵبژاردنی پیت، شێوازی چاپ و دەوامی بڵاوکردنەوە هەموویان بە یەکەوە نموونەیەکی بەکارهاتوویان دروست کرد.

ئەلفوبێی هاوار

سیستەمی لاتینیی بەکارهاتوو لە گۆڤارەکەدا بە ناوی «ئەلفوبێی هاوار» ناسرا. مەبەست لە ڕێکخستن ئەوە بوو دەنگەکانی کرمانجی بە پیتی جیاواز و یەکگرتوو بنووسرێن. بەڵام هیچ ئەلفوبێیەک بە تەنها جیاوازیی زار، دەنگ و بەکارهێنانی کۆمەڵگا لەناو نابا.

کاتێک دەڵێین هاوار کاریگەر بوو، نابێت ئەوە بەو واتایە بێت کە پێش ئەو هیچ نووسینێکی کوردی نەبوو. کوردی بە پیتی عەرەبی، فارسی، ئەرمەنی و سیستەمەکانی دیکەش نووسراوە. گرنگیی هاوار لە ڕێکخستن و بەردەوامکردنی یەک شێوازی لاتینی بۆ کرمانجی بوو.

تۆڕی نووسەران

جەلادەت بەدرخان تەنها نەبوو. جەگەرخوێن لە هاوار و ڕۆناهیدا هۆنراوەی بڵاو کردەوە. عوسمان سەبری پەخشان، هۆنراوە و فۆلکلۆری نووسی. ئەم تۆڕە نیشان دەدات کە ستانداردبوون تەنها کاری زمانەوان نییە؛ نووسەر، چاپخانە، خوێنەر و بڵاوکەرەوە هەموویان بەشدارن.

پڕۆفایلەکانی جەلادەت عەلی بەدرخان، جەگەرخوێن و عوسمان سەبری بەشەکانی ئەم تۆڕە جیا دەکەنەوە و سەرچاوەی هەر کەسێک پیشان دەدەن.

لاتینی و عەرەبی لە ئەمڕۆدا

Time.krd بە سۆرانی و پیتی عەرەبی نووسراوە، بەڵام slug و URL ـەکان بە ئینگلیزی و پیتی لاتینین. ئەو جیاوازییە کارکردییە: دەقی بینراو بۆ خوێنەری سۆرانییە؛ URL بۆ گەڕان، هاوبەشکردن و سازگاریی تەکنیکی.

ناسینی مێژووی هاوار یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی جیاوازیی نێوان زمان و ئەلفوبێ ببینین. زمان سیستەمی دەنگ و واتا و بەکارهێنانە؛ ئەلفوبێ یەکێکە لە ئامرازەکانی تۆمارکردنی.